Wczesne wykrywanie raka piersi

08:02
rak piersi

Profilaktyka nowotworów piersi obejmuje badania przesiewowe. Mają one na celu wykrycie raka, gdy nie ma jeszcze objawów choroby. Profilaktyka to również prowadzenie aktywnych działań, aby jak najwcześniej wykryć nowotwory (profilaktyka wtórna). Najpopularniejsze badania przesiewowe to mammografia, USG oraz biopsja.

Kto może korzystać z programu?

Program skierowany jest do kobiet w wieku 50 – 69 lat (rocznikowo), które nie wykonywały badania mammograficznego w ciągu ostatnich 24 miesięcy. Druga grupa to kobiety, które otrzymały pisemne wskazanie do wykonania ponownego badania mammograficznego po upływie 12 miesięcy.

Przyczyną następnego badania są najczęściej czynniki ryzyka, takie jak: rak piersi wśród członków rodziny (u matki, siostry lub córki ) oraz mutacje w obrębie genów BRCA 1 lub/i BRCA 2.

Mammografia nie wymaga skierowania i jest darmowa. Kobieta może przyjść na nią z zaproszeniem lub samodzielnie się zgłosić. Na badanie musi przynieść wcześniej wykonane zdjęcia mammograficzne dla porównania.

Kto nie może wziąć udziału w programie?

Do programu nie mogą dołączyć kobiety, u których wcześniej wykryto w piersi zmiany nowotworowe o charakterze złośliwym.

Etap podstawowy: mammografia

Badanie mammograficzne to wykonanie dwóch zdjęć każdej piersi oraz opis badania. Kobieta powinna otrzymać wynik w ciągu 15 dni roboczych od daty wykonania badania. Jeżeli będzie konieczne wykonanie kolejnych badań, to lekarz kieruje pacjentkę na pogłębioną diagnostykę. Mówi też, gdzie może ona takie badania wykonać.

Gdy świadczenia się udzielane w mammobusie, to musi być zapewnione pacjentkom odpowiednie zaplecze socjalne (szatnia/przebieralnia, dostęp do toalety itp.).

Tryb wydawania wyników badań

Gdy wynik jest prawidłowy i nie ma czynników ryzyka, to wynik może zostać wysłany pacjentce pocztą, z zaleceniem ponownego przyjścia na badanie po 24 miesiącach.  Gdy wynik jest prawidłowy, ale występują czynniki ryzyka wymienione w programie, wynik również może zostać dostarczony pocztą. Jednak pacjentka powinna się zgłosić na kolejne badanie po 12 miesiącach.

Gdy wynik badania wykonanego w warunkach stacjonarnych jest nieprawidłowy, to pacjentka powinna otrzymać informację o konieczności dalszej diagnostyki. Gdy nie zgłosi się po wyniki w ciągu 3 miesięcy, otrzymuje wezwanie do ich odbioru.

Gdy wynik badania wykonanego w mammobusie jest nieprawidłowy, to pacjentka powinna otrzymać informację (pisemną lub telefoniczną) o konieczności dalszej diagnostyki. Dokumentację przekazuje się pacjentce lub świadczeniodawcy wykonującemu dalszą diagnostykę.

Gdy wynik jest nieprawidłowy i nie ma możliwości skontaktowania się z pacjentką lub nie ma odpowiedzi na wezwanie, to wtedy kopię dokumentacji wysyła się do jej lekarza POZ wraz z prośbą o interwencję. Informację o przynależności pacjentki do lekarza POZ można otrzymać w systemie informatycznym udostępnionym przez NFZ lub w oddziale wojewódzkiego NFZ właściwego dla miejsca zameldowania pacjentki.

Etap pogłębionej diagnostyki: USG i biopsja

Etap pogłębionej diagnostyki zawiera poradę lekarską. Polega ona na badaniu fizykalnym, skierowaniu na potrzebne badania w zakresie realizacji programu, ocenie wyników badania i postawieniu diagnozy.

Kolejny element to mammografia uzupełniająca lub wykonanie USG piersi. Decyzję o zrealizowaniu USG piersi wydaje lekarz. Uwzględnia on przykładowo: wynik mammografii, wynik badania palpacyjnego, strukturę gruczołu sutkowego, stosowanie hormonalnej terapii zastępczej, konieczność zróżnicowania między guzem litym a torbielą sutka.

W tym etapie znajduje się również wykonanie biopsji cienkoigłowej/gruboigłowej pod kontrolą technik obrazowych z badaniem cytologicznym/ histopatologicznym pobranego materiału.

Ten etap kończy się podjęciem decyzji o dalszym postępowaniu i potwierdzenia jej wystawieniem skierowania na bardziej zaawansowaną diagnostykę lub leczenie.

Wskazanie dalszych procedur diagnostycznych i leczniczych

Kobiety, u których wykryto raka piersi lub inne schorzenia wymagające leczenia specjalistycznego, są kierowane (poza programem) na dalszą diagnostykę lub leczenie, do świadczeniodawców posiadających z NFZ umowy w odpowiednich rodzajach świadczeń.

Jaki jest cel programu?

Celem programu jest zmniejszenie wskaźnika umieralności z powodu nowotworu piersi do poziomu w najlepszych w tym zakresie państwach Unii Europejskiej i zwiększenie wiedzy kobiet o profilaktyce raka sutka oraz wprowadzenie w całym kraju zasad postępowania diagnostycznego.

Jaki jest problem zdrowotny?

Rak piersi jest najczęściej diagnozowanym nowotworem złośliwym u kobiet. Stanowi około 20% wszystkich zachorowań na nowotwory złośliwe u Polek. Występuje zazwyczaj po menopauzie. Ryzyko zachorowania wzrasta po 50 roku życia.

Obserwacja częstości zachorowań w poszczególnych grupach wiekowych wykazała, że znaczący wzrost zachorowań następował w przedziale wiekowym od 50 do 69 roku życia.

Czynniki ryzyka

  • Wiek 50-69;
  • Rak piersi wśród członków rodziny (stopień ryzyka zależy od liczby przypadków w rodzinie i stopnia pokrewieństwa z chorą osobą);
  • Mutacje stwierdzone w genach BRCA 1 lub/i BRCA 2;
  • Wczesna pierwsza miesiączka przed 12 rokiem życia;
  • Późna menopauza po 55 roku życia;
  • Urodzenie dziecka po 35 roku życia;
  • Bezdzietność;
  • Poprzednie leczenie z powodu raka piersi*;
  • Leczenie z powodu innych schorzeń piersi.

Najczęstsze przyczyny zachorowań?

Przyczyna raka nie jest jeszcze wyjaśniona. Sam nowotwór może być wywoływany przez kilka, a nawet kilkanaście czynników kancerogennych. Jednak coraz częściej mówi się o uwarunkowaniach genetycznych. W Polsce około 10 % przypadków raka piersi występuje u kobiet, u których stwierdza się mutacje w obrębie genów, najczęściej w BRCA1.

Najważniejsze jest zdiagnozowanie nowotworu w jak najwcześniejszym etapie rozwoju. Badaniem dającym możliwość rozpoznania tych zmian patologicznych w utkaniu piersi jest mammografia. Jej czułość jest najwyższa. Dla kobiet po menopauzie wynosi ona 90-95%. W grupie kobiet w wieku 50-69 lat, które miały wykonywane badania mammograficzne co rok lub co 2 lata, nastąpiło zmniejszenie umieralności o 25-30%.

Zaleca się wykonywanie mammografii w 2 projekcjach: co 2 lata u kobiet w wieku 50-69 lat z grupy niskiego ryzyka, co rok u kobiet z grupy wysokiego ryzyka.

Dlaczego ten problem zdrowotny jest ważny dla społeczeństwa?

W populacjach, w których nie wykonuje się badań profilaktycznych jest wysoka umieralność z powodu inwazyjnego zaawansowanego raka piersi. Inwazyjny rak sutka wiąże się z kosztochłonnym leczeniem. Zależnie od stadium klinicznego zaawansowania, jest to leczenie operacyjne (amputacja piersi), radioterapia lub leczenie systemowe (chemioterapia, hormonoterapia). Wszystkie te metody leczenia są bardzo drogie

W USA oraz w krajach Unii Europejskiej uznano, że narzędziem zmniejszenia zachorowań i poprawy wyników leczenia nowotworów złośliwych są narodowe programy walki z rakiem. Programy te są finansowane ze środków budżetowych państw. Działania w zakresie tych programów oprócz populacyjnych badań przesiewowych zawierają zakup nowoczesnego sprzętu diagnostyczno – leczniczego oraz działania edukacyjne w odniesieniu do społeczeństwa i kadry medycznej.

Szczegółowy harmonogram działania mammobusów w województwie zachodniopomorskim znajdziesz TUTAJ

Pracownie stacjonarne wykonujące profilaktyczną mammografię znajdziesz TUTAJ

Autor: Infoludek.pl szczecin@infoludek.pl