Przewlekła chrypka, ból gardła, trudności z przełykaniem czy zmiany w jamie ustnej mogą wyglądać jak objawy zwykłej infekcji. Jeśli jednak utrzymują się przez ponad trzy tygodnie, warto skonsultować się z lekarzem. Kampania „Nie odbieraj sobie głosu” zwraca uwagę na profilaktykę i wczesne wykrywanie nowotworów głowy i szyi, które coraz częściej diagnozowane są także u młodszych osób.
Kampanię społeczną „Nie odbieraj sobie głosu” prowadzą Główny Inspektorat Sanitarny, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego oraz Narodowy Instytut Onkologii – Państwowy Instytut Badawczy. Jednym z jej głównych celów jest zwiększenie wiedzy o objawach nowotworów głowy i szyi oraz czynnikach, które mogą zwiększać ryzyko zachorowania.
Eksperci zwracają uwagę na wzrost liczby przypadków, szczególnie raka części ustnej gardła, wśród osób poniżej 40. roku życia, które nie paliły papierosów i nie nadużywały alkoholu. Zjawisko to wiązane jest przede wszystkim z zakażeniami wirusem brodawczaka ludzkiego – HPV.
HPV dotyczy również mężczyzn
HPV często kojarzony jest przede wszystkim z rakiem szyjki macicy, jednak zakażenie może prowadzić także do rozwoju innych nowotworów. Wirus stanowi czynnik ryzyka zarówno dla kobiet, jak i mężczyzn.
W krajach rozwiniętych zakażenie HPV odpowiada za większość przypadków nowotworów części ustnej gardła. Dlatego kampania szczególną uwagę kieruje również na profilaktykę wśród mężczyzn.
Jednym z elementów profilaktyki są szczepienia przeciw HPV. Eksperci podkreślają, że największą skuteczność przynoszą przed rozpoczęciem aktywności seksualnej, ale korzyści ze szczepienia mogą odnieść również osoby dorosłe.
Objawy utrzymują się ponad trzy tygodnie? Warto je sprawdzić
Nowotwory głowy i szyi mogą początkowo dawać objawy podobne do infekcji górnych dróg oddechowych. Z tego powodu niepokojące symptomy bywają bagatelizowane.
Do objawów, które – jeśli utrzymują się dłużej niż trzy tygodnie i nie są związane z infekcją – powinny skłonić do konsultacji z lekarzem, należą m.in.:
- przewlekła chrypka,
- trudności lub ból podczas przełykania,
- utrzymujący się ból gardła,
- guz lub powiększone węzły chłonne na szyi,
- czerwone albo białe zmiany w jamie ustnej,
- niegojące się owrzodzenie języka,
- niedrożność nosa lub krwawy wyciek z nosa.
W takiej sytuacji eksperci zalecają konsultację laryngologiczną.
Wczesna diagnoza ma duże znaczenie
Szybkie rozpoznanie choroby może znacząco zwiększyć skuteczność leczenia. Według Narodowego Instytutu Onkologii podjęcie terapii w pierwszym stadium nowotworu głowy i szyi daje szansę na wyleczenie nawet u 95 proc. pacjentów. Jednocześnie około 60 proc. tych nowotworów w Polsce diagnozowanych jest dopiero w późnym stadium zaawansowania.
Zaawansowana choroba może wpływać na podstawowe funkcje, takie jak mówienie, jedzenie czy oddychanie, dlatego specjaliści apelują, aby nie lekceważyć długo utrzymujących się objawów.
Profilaktyka HPV
W profilaktyce nowotworów głowy i szyi znaczenie mają m.in. unikanie palenia tytoniu i innych produktów nikotynowych, ograniczenie spożycia alkoholu, zdrowy styl życia oraz szczepienia przeciwko HPV.
Kampania „Nie odbieraj sobie głosu” ma przede wszystkim przypominać, że niepokojące i utrzymujące się objawy wymagają uwagi, a odpowiednio wczesna diagnostyka może mieć kluczowe znaczenie dla skuteczności leczenia.
Profilaktyka wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) obejmuje szczepienia, regularne badania przesiewowe (dostępne dla kobiet), higienę i bezpieczne kontakty seksualne. Zakażenie HPV jest powszechne, a wirus przenosi się podczas kontaktów seksualnych – waginalnych, analnych i oranych.
Szczepienie jest najskuteczniejszym i najprostszym sposobem ochrony przed zakażeniem HPV. Szczepionka mobilizuje układ odpornościowy do wytworzenia przeciwciał i uruchamia mechanizm służący zapewnieniu długotrwałej ochrony przed HPV, co udowodniono w badaniach klinicznych. Po 10 latach funkcjonowania programów szczepień przeciw wirusowi brodawczaka kraje oceniające ich efektywność, m.in. Australia czy Dania odnotowały znaczną, sięgającą nawet 90% redukcję infekcji HPV.
Szczepienie przeciw HPV jest bezpieczne. Szczepionki przeciw HPV są jednymi z najlepiej przebadanych na świecie pod kątem bezpieczeństwa. Niepożądane odczyny poszczepienne występują niezwykle rzadko i najczęściej objawiają się zaczerwienieniem w miejscu wkłucia lub niewielką gorączką. Zwykle ustępują w ciągu 1-3 dni.
Jakie szczepienia przeciwko HPV są dostępne w Polsce?
Szczepienia przeciw HPV skutecznie chronią przed rakiem szyjki macicy, sromu i pochwy u kobiet, rakiem prącia u mężczyzn, a także nowotworami odbytu oraz głowy i szyi u obojga płci.
W Polsce mamy obecnie dostępne dwie szczepionki przeciwko HPV:
• Szczepionka 2-walentna (2vHPV) skierowana jest przeciw typom HPV-16 i HPV-18.
Szczepionka jest przeznaczona do profilaktyki zmian przednowotworowych narządów płciowych i odbytu oraz raka: szyjki macicy i odbytu, związanych przyczynowo z określonymi onkogennymi typami HPV.
• Szczepionka 9-walentna (9vHPV) skierowana jest przeciw typom HPV 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58.
Może być stosowana jako ochrona przed zmianami przednowotworowymi i rakiem szyjki macicy, sromu, pochwy i odbytu oraz brodawkami kończystymi narządów płciowych, związanych przyczynowo z określonymi typami HPV.
Refundacja szczepionek przeciw HPV
Dzieci w wieku od 9 do 14 lat są objęte bezpłatnymi szczepieniami preparatami:
• Cervarix (2-walentna szczepionka) – chroni przed typami 16 i 18 wirusa HPV,
• Gardasil 9 (9-walentna szczepionka) – zapewnia szerszą ochronę, obejmującą dodatkowo typy 6, 11, 31, 33, 45, 52 i 58 HPV.
Dla młodzieży w wieku powyżej 14. roku życia do ukończenia 18 lat:
• Cervarix – 100% refundacji,
• Gardasil 9 w tej grupie wiekowej jest dostępna za pełną odpłatnością albo z częściową refundacją, w zależności od decyzji samorządów,
Dla osób po 18. roku życia:
• szczepionka Cervarix dostępna jest z 50% refundacją,
• szczepionka Gardasil 9 jest dostępna z pełną odpłatnością.
Gdzie można się zaszczepić?
• w szkołach – od 1 września 2024 r. w polskich szkołach podstawowych ruszył program dobrowolnych szczepień przeciw HPV dla dzieci w wieku 9-14 lat,
• w POZ (dzieci 9-14 lat, młodzież po 14. roku życia, dorośli),
• w aptekach (po ukończeniu 18. roku życia).
Wiarygodne źródła:
Jakie były efekty działania programu szczepień przeciw HPV w Wielkiej Brytanii
https://www.nfz-warszawa.pl/dla-pacjenta/aktualnosci/nowotwory-glowy-i-szyi-sroda-z-profilaktyka,727.html
https://www.gov.pl/web/gis/szczepienia-przeciw-hpv2
https://www.gov.pl/web/gis/bezplatne-szczepienia-przeciw-hpv-w-polsce-dla-wieku-918-lat
/Źródło: Narodowy Instytut Onkologii/
