Od lat Odra jest zanieczyszczana – problem dotyczy zarówno głównego nurtu, jak i dopływów. Stan rzeki systematycznie się pogarsza, a jednym z kluczowych wyzwań jest brak podmiotu, który w sposób spójny i skuteczny reprezentowałby interes przyrody jako dobra wspólnego. Po katastrofie ekologicznej w 2022 r. pojawiły się postulaty o nadanie Odrze osobowości prawnej by skuteczniej chronić rzekę i jej ekosystem.
W Sejm Rzeczypospolitej Polskiej procedowany jest projekt ustawy zakładający nadanie Odrze osobowości prawnej. W praktyce oznaczałoby to, że rzeka zyskałaby status podmiotu prawa – z własnymi reprezentantami, którzy mogliby występować w jej imieniu przed sądami, domagać się odszkodowań czy kwestionować decyzje zagrażające jej kondycji. Podobne rozwiązania funkcjonują już w wybranych państwach na świecie.
Impulsem do debaty była m.in. katastrofa ekologiczna z 2022 roku, kiedy doszło do masowego śnięcia ryb, a przyczyną okazały się m.in. zasolenie wód i niekontrolowane zrzuty zanieczyszczeń. Wydarzenie to uwypukliło słabość obecnych mechanizmów nadzoru i ochrony.
Projekt ustawy został zaopiniowany przez Państwowa Rada Ochrony Przyrody. Rada uznała, że inicjatywa trafnie diagnozuje problem rozproszenia kompetencji, jednak zwróciła uwagę, że nadanie osobowości prawnej jednej rzece może mieć głównie wymiar symboliczny. W jej ocenie skuteczniejszym rozwiązaniem byłoby powołanie ogólnokrajowego, niezależnego Rzecznika Praw Przyrody – organu działającego na wzór Rzecznika Praw Obywatelskich, uprawnionego do udziału w postępowaniach administracyjnych i sądowych oraz reagowania na systemowe zaniedbania.
Debata wokół Odry wykracza poza spór o konkretne zapisy ustawowe. To pytanie o efektywność obecnego modelu ochrony środowiska i o to, kto realnie powinien stać na straży interesu przyrody. Niezależnie od przyjętego rozwiązania, kluczowe pozostaje jedno – potrzeba wprowadzenia narzędzi, które zapewnią rzece rzeczywistą, a nie wyłącznie deklaratywną ochronę.
Autor: Infoludek.pl szczecin@infoludek.pl
