Już wiadomo, ile jest wart skarb wykopany w Żydowcach

Podczas niedawnej ekshumacji niemieckich żołnierzy poległych w czasie walk o Szczecin w 1945 roku w Żydowcach odkopano nietypowy zabytek. Zdaniem eksperta jest to kowsz okolicznościowy, uznawany za jeden z najbardziej cenionych prezentów w carskiej Rosji. Wykonany ze srebra przedmiot ma dużą wartość.

Ekshumację w Żydowcach prowadzili przedstawiciele Fundacji Pamięć z Warszawy, ale na miejscu był też dyrektor Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu, Aleksander Ostasz wraz z członkami Grupy Eksploracyjno-Poszukiwawczej „Parsęta”. Podczas prac na dnie jednego z okopów odkryto srebrną czarę, która posiada sygnatury rosyjskiej pracowni braci Graczew w Petersburgu, działającej w latach 1866-1918.

Jaka jest wartość skarbu?

Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu od razu po wykopaniu srebrnej czary wystosowało apel o pomoc w uzyskaniu szczegółowych informacji na temat znaleziska. Odzew był duży, z instytucją kontaktowały się w tej sprawie osoby z różnych stron świata. Jednak najbardziej konkretne są ustalenia dr Adama Szymańskiego, historyka sztuki, eksperta w zakresie złotnictwa rosyjskiego, specjalizującego się w badaniach pracowni złotniczych działających w XIX w., autora pierwszej w języku polskim książki o pracowni Fabergé zatytułowanej „Fabergé. Historia i arcydzieła” oraz słownika biograficznego „Złotnicy dworu Romanowów”.

Ekspert w swoim archiwum znalazł bardzo podobny kowsz z pracowni braci Graczew. Jest podobnie dekorowany, zbliżonej wielkości i z tego samego okresu. W 2011 r. został on wyceniony w Petersburgu na 39-45 tys. dolarów (czyli około 160-180 tys. zł).

Według dr Szymańskiego przedmiot wykopany w Żydowcach to kowsz okolicznościowy, uznawany za jeden z najbardziej cenionych prezentów w carskiej Rosji. Dowodem na to, że kowsz jest wyrobem pracowni złotniczej braci Graczew jest nie tylko punca, ale też styl dzieła, który zazwyczaj jest nazywany „stylem neoruskim”. W złotnictwie jest to historyzm lub eklektyzm o charakterze „stylu narodowego”, stworzony z połączenia motywów i elementów sztuki dawnej Rusi, bizantyjskich, plecionki itp. W drugiej połowie XIX w. w Rosji prawie każda pracownia złotnicza dążyła do stworzenia własnej oryginalnej odmiany stylu narodowego, gdyż było to dowodem na odniesiony sukces. Pracowni braci Graczew to się udało. Odkryty kowsz to przykład dzieła wykonanego i dekorowanego w stylu typowym dla tej pracowni, co podnosi jego wartość.

Pracownia braci Graczew jest jedną z najlepszych w Rosji. W końcu XIX w. w Petersburgu w zakresie tworzenia dzieł ze srebra pracownia Graczew jest uważana za największego rywala pracowni Fabergé. Wykonane przez nią dzieła były bardzo drogie i cenione. W katalogu Domu Handlowego Braci Frolow z 1900 r. takie srebrne kowsze okolicznościowe były oferowane za około 200-300 rubli (większe i bardziej dekorowane były jeszcze droższe).

Co stanie się z zabytkiem?

Obecnie i tylko czasowo znaleziony w Żydowcach eksponat można oglądać w Oddziale Dzieje Oręża Polskiego MOP przy ul. Emilii Gierczak 5 w Kołobrzegu, gdzie został zabezpieczony dla dokonania oględzin przez różne instytucje. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, o jego dalszym losie zadecydują służby konserwatorskie.

Autor: Infoludek.pl szczecin@infoludek.pl